Van Socrates tot Lodewijk XVI

In de West-Europese geschiedenis heeft een aantal geruchtmakende processen en veroordelingen plaatsgevonden. In deze processen manifesteerden zich de politieke, religieuze of wetenschappelijke spanningen van die tijd. In de totstandkoming van deze gebeurtenissen heeft het denken van filosofen vaak een belangrijke rol gespeeld, sommigen waren zelf slachtoffer van vervolging. Omgekeerd hebben deze gebeurtenissen ook het denken beïnvloed.

De collegereeks wil aan de hand van deze processen en de opvattingen van bepaalde filosofen inzicht geven in de historische ontwikkeling van de verhouding tussen staat en onderdaan, overheid en burger. We bezien de ontwikkelingen vanaf de democratieën in de klassieke oudheid, de opkomst van de kerk en het van God gegeven koningschap tot en met de fase van opstanden en revoluties. Na de Franse revolutie treedt er in zoverre een nieuwe fase in dat iedereen gelijk is voor de wet. Door het leven van de tien veroordeelden te volgen, hun tijd, hun denkbeelden en streven, komen de verschillende thema’s op een aansprekende wijze aan de orde.

In de eerste serie van vijf colleges worden de volgende personen behandeld:

1. SocratesDe directe democratie in Athene, de eerste filosofen, de politieke achtergronden van zijn proces, wat was zijn verdediging en de paradox van zijn veroordeling: mag iemand het recht op vrije meningsuiting worden ontzegd ten einde de democratie te redden?

2. CiceroDe Romeinse republiek: een regnum mixtum, het vita activa, geweld en corruptie, het ontstaan van een wereldrijk, Cicero consul, de samenzwering van Catilina, Cicero’s geschriften, de ondergang van de republiek.

3. Hendrik IVEen nieuwe orde in Europa, van denken naar geloven: de ontwikkeling van het christendom, Augustinus en de Stad Gods, het Oost Frankische Rijk, de Investituurstrijd: koning versus paus, de gang naar Canossa, het concordaat van Worms.

4. Jeanne d’ArcOntwikkeling van de Koninklijke macht in Frankrijk en Engeland, de Honderdjarige Oorlog, Jeanne d’Arc doorbreekt de Franse impasse, het ketterproces in Rouen, rehabilitatie en heiligverklaring.

5. Maarten Luther Crises in de kerk: ketterij, decadentie en corruptie, Hus verbrand, de handel in aflaten, de 95 stellingen, keizer en keurvorsten, de banvloek en de lange weg naar de rijksdag te Worms, andere reformatorische bewegingen en de contra-reformatie.

In een volgende collegereeks van 5 bijeenkomsten in najaar 2012 zullen behandeld worden: Thomas More, Galileo Galilei, Johan van Oldenbarnevelt, Karel I en Lodewijk XVI. De beide collegeseries kunnen prima onafhankelijk van elkaar gevolgd worden.